Ulucami’de Bir Hat Yazısı
.
.
Bursa Ulucami’deki Bir Hat Yazısı Üzerine İcmali Bir Mülahaza
.
Malumunuz olmak üzere İslam medeniyetinde şehir cami etrafına kurulur, şekillenir. Şehrin etrafına kurulu olduğu büyük camilere lisanımızda “Ulu-cami” denilmiştir. Türkiye’deki ulucamiler içinde en büyüğü ve en fazla kubbeye sahip olanı Bursa Ulucami’dir.
Bursa Ulucami’nin birçok hususiyetinden biri de içinde mündemiç olan hat yazılarıdır. Her bir yazı başlı başına bir mülahazayı icap etmektedir. Bizler o yazılar içinde yalnızca bir yazı üzerinde biraz mütalaa yapmak istiyoruz. Caminin bayanlara tahsis edilmiş bölümünün sol tarafında bir sütun üzerinde Hac suresi 27. ayetinden alınmış şu ibare yazılmaktadır:
“min külli feccin amîk”
Bu ibarenin geçtiği ayet-i kerimenin bütünü şu mealdedir: “İnsanları hacca çağır; yürüyerek veya binekler üstünde uzak yollardan sana gelsinler.” Hattatımız “her uzak yollardan” anlamındaki kısmı almış ve sanatını harikulade bir estetikle arz-ı endam etmiş. Bu fevkalade düşünceyi anlamak için hayal dünyamızda Hz. İbrahim dönemine gitmeliyiz. Her tarafın kupkuru bir çöl ortamı olduğu, kuş uçmaz kervan göçmez bir yer olan Hicaz bölgesinde Hz. İbrahim, oğlu İsmail ile beraber Yüce Allah’ın kendisine emir buyurduğu şekliyle Ka’be’yi inşa edecekler. Bilahare Cenab-ı Hakk, Hz. İbrahim’e insanları hacca çağırmasını isteyecek ve zamanla burası dünyanın en hareketli/kalabalık yeri olacaktır.
Dünyevi hiçbir cazibesinin olmamasından dolayı kimsenin gelmediği belki de gelmek istemediği bu yer, sırf Allah çağırdı diye yüreği aşk ile yanıp tutuşanlar tarafından dolup taşacaktır. Bu hâl aslında büyük bir mucize eseridir. İşte sayfalarca anlatılması gereken bu durumu hattatımız anlaşılması güç, karmaşık bir hayal dünyası ile ayetteki ilgili ibareyi istifli bir yazı tekniği ile akılları hayrette bırakacak şekilde tefsir etmiştir. Şöyle ki: Hattatımız مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميقٍ ibaresindeki her kelimenin sonundaki harfleri tek merkezde toplamış. “nun”un teknesi, “lâm”ın çengeli, “cîm”in kuyruğu ve “kâf”ın çanağı aynı simetride birleştirilmiş ve bütün bu harflerin birleştiği merkeze de “cîm”in noktasını yerleştirivermiştir. İşte bütün sır bu noktada. Noktaya dikkat edilirse bu noktanın ‘Ka’be’ olduğu anlaşılmaktadır. Bütün harflerin bu nokta etrafında pervane gibi dönmesi, adeta dünyanın bütün derinliklerinden çıkıp gelen insanların ıssız bir çölde yapılan Ka’be’ye akın akın gitmesini ifade etmektedir.
* * *
Not: Biz her ne kadar bu hattatı çok merak edip öğrenmek istesek de kendisi mütevaziliğinden olsa gerek yazısına imza atmamıştır. Haliyle kim olduğunu bilmiyoruz maalesef!
